Privé

De verschilmakers #8: Casa pouBelle

Recycleren is hip! En dat bewijst de Gentse binnenhuisarchitect Stefaan Onghena. Hij renoveerde een negentiende-eeuwse arbeiderswoning met afvalmaterialen. Het hele huis, ook het meubilair, is een perfect voorbeeld van hergebruik, creativiteit en duurzaamheid.

Je legt je al meer dan dertig jaar toe op het recyclen van allerlei materialen. Waarom ben je daarmee begonnen?

Begin de jaren ’80 zag ik de verkwisting en de wegwerpcultuur al, en naar mijn gevoel klopte dat gewoon niet. In al die jaren heb ik het probleem in de kijker proberen te zetten: door zelf het hergebruik toe te passen, door als binnenhuisarchitect mijn klanten te overtuigen niet alles zomaar weg te gooien en door deel te nemen aan de milieuraad van de stad Gent. Maar jammer genoeg is er na al die jaren maar weinig veranderd en de aarde kreunt daaronder.

Wat was je eerste realisatie?

In mijn tienerjaren herstelde ik oude fietsen, van mensen die ze wilden weggooien. Ik verzamelde hout dat bestemd was voor het containerpark om er allerlei dingen van te maken. Maar mijn eerste echte creatie was een kastje dat ik in 1991 maakte met oude fruitkisten. De meeste mensen vonden dat een beetje vreemd, precies of ik me geen spiksplinternieuwe kast kon veroorloven.

Verschilmakers casa poubelle

In 2000 wou je het groter aanpakken en kocht je een oude arbeiderswoning. Wat was je daarmee van plan?

Voordien woonde ik ook al in Gent, en was ik ook al bezig met hergebruik. Maar toen ik in die arbeiderswoning trok, wilde ik het grootser aanpakken. Niet alleen op het vlak van hergebruik, maar ook op energievlak. Een quasi energieneutrale woning creëren met een superkleine ecologische voetafdruk, dat was mijn doel. Vandaag de dag kopen mensen een huis en gooien ze alles wat niet naar hun zin is gewoon weg. Niet moeilijk dat veertig procent van onze economie gelinkt is aan de bouwsector. Het transport van grondstoffen, de energieconsumptie van de bouw, … De afvalcijfers liegen er niet om. Veertig procent van al het afval komt uit de bouwsector. En in plaats van alles weg te gooien, wilde ik het een tweede leven geven in mijn nieuw stekje.

En hoe heb je dat aangepakt? 

Alles wat je in mijn huis vindt, ben ik onderweg tegengekomen. Oké, ik zit in een bevoordeelde positie als binnenhuisarchitect, want ik heb opdrachten waarbij er sowieso dingen worden afgebroken bij mijn klanten. Die nam ik dan soms zelf mee naar huis. Maar als mensen eenmaal weten wat je doet, vragen ze zich ook af wat je kunt doen met een oude kast of enkele badkamertegels. Als je me voor één dag een vrachtwagen zou geven, dan heb ik ongetwijfeld een heel huis bij elkaar gevonden

Afvalmaterialen CasaPoubelle

Welke materialen heb je allemaal gebruikt?

Dat is heel uiteenlopend: van oude leistenen en sint-jakobsschelpen als muurbekleding tot bakstenen in de woonkamer en kiwikratten als ladekast. De hangende boekenkast is gemaakt van wijnkisten, het keukentablet komt uit een labo en de traptreden zijn eigenlijk oude vensterbanken. Het huis is geïsoleerd met meer dan een miljoen wijnkurken die ik ging ophalen in restaurants, cafés en bij vrienden. Die heb ik één voor één in de wanden geïntegreerd. Dat werkt zowel thermisch als akoestisch isolerend. Een intensieve klus, waar ik ook niet dag in dag uit mee bezig was. Mijn huis is een verhaal van lange adem. Het is nog altijd niet af. Tegels moeten nog gevoegd worden, het dakterras is nog niet klaar, … Alles op z’n tijd.

Je gaf je woning de toepasselijke naam ‘Casa pouBelle’. Is alles gemaakt uit ‘afval’ of heb je ook nieuwe dingen gebruikt?

Onlangs kwam een vriendin op bezoek met haar dochter, die ze op voorhand had verteld dat mijn huis vooral uit afval gemaakt werd. In haar fantasie had ze zich voorgesteld dat ik plastic flesjes, blikjes en brikken had gebruikt. Toen ze binnenkwam, stond ze even versteld. Al dat hout, de tegels, de bakstenen, de wijnkurken, dat had ze niet verwacht. Maar ze vond het knap! Ik kan niet meteen iets bedenken dat nieuw is, behalve dan de zonnepanelen op mijn dak en de isolerende beglazing.

De woning is ook energiezuinig. Hoe heb je dat gerealiseerd?

Bij de aankoop van dit huis heb ik eerst en vooral gekeken naar de oriëntatie. Dankzij de lichtstraat in de woonkamer en de keuken bijvoorbeeld, kan ik enorm veel zonnewarmte recupereren. Daarom heb ik ook geen verwarming. Ik leef misschien een graadje lager dan andere mensen, in de winter soms wel wat meer, maar met een dekentje en een extra trui voel je daar niets van. Maar ook mijn manier van leven zorgt ervoor dat de woning energiezuinig is. Ik heb geen televisie, geen koffiemachine, … Natuurlijk wel een koelkast en een wasmachine, maar alleen de essentiële dingen. Daar wringt vaak het schoentje vandaag de dag: de attitude. Als je op reis gaat en twee weken aan een stuk je boiler laat draaien, is dat hetzelfde als briefjes van twintig euro in het rond gooien. Bij wijze van spreken.

CasaPoubelle duurzame materialen

Je hebt zonnepanelen op je dak liggen, maar maak je nog gebruik van andere nieuwigheden om je woning energiezuinig te maken?

Op mijn dak liggen zonnepanelen, ja. Maar dat is het dan ook. Ik heb een eigen verwarmingssysteem ontwikkeld, via een waterreservoir vang ik regenwater op. De echt luxueuze toestellen zoals een mixer of een televisie, die heb ik niet. Ik klop mijn slagroom wel gewoon met de hand. (lacht)

Heb je een idee van hoeveel je bespaart op energie? 

Mijn eigen productie ligt rond de 900 kilowatt, en dan neem ik nog eens 600 kilowatt van de maatschappij af. Dat kost mij dan om en bij de twintig euro per maand, alles inbegrepen. Het perfecte bewijs dus dat het kan.

Waarom is recycleren en energiezuinig leven zo belangrijk voor jou? 

Mijn belangrijkste doel is een statement maken tegen de zinloze verkwisting. Materialen die iets meer tijd vragen om te verwerken, worden gewoon weggegooid. Is de koffiemachine kapot, dan kopen we een nieuwe. En vaak nog een betere. Het kost ook gewoon meer om iets te laten herstellen dan te vervangen. Dat is toch absurd? Zeker als je ziet hoe onze afvalberg maar blijft groeien. We zijn nu ongeveer met zeven miljard mensen op de wereld, en dat aantal zal alleen maar toenemen. Als we onze levensstandaard van vandaag willen behouden, moeten we een stapje terug zetten.

Verschilmakers Luminus

Hoe staan mensen in 2018 tegenover je concept? 

Vroeger werd ik half gek verklaard. Een idealist, een naïeveling. Toen ik aan Casa pouBelle begon, heb ik daar dan ook weinig over gesproken. Nadien heb ik wel rondleidingen gegeven in mijn huis, om het verhaal naar buiten te brengen. En de reacties waren gedeeltelijk positief. Ook mijn website wordt druk bezocht door mensen van overal ter wereld. Maar of het veel in gang heeft gezet, betwijfel ik.

Je zal ongetwijfeld een inspiratiebron zijn voor velen. Wat zijn jouw belangrijkste besparingstips? 

Creativiteit is het bindmiddel van mijn woning. Iets wat vandaag de dag veel te weinig getriggerd wordt. Je moet durven creatief te zijn, iedereen heeft het in zich. En je moet ook niet kijken naar hoe het je werd voorgedaan. Durf jezelf vragen te stellen. In welke wereld leef ik? Is dat wat ik wil? En hoe wil ik de planeet achterlaten voor mijn kinderen? Het antwoord op die vragen, zegt meestal al genoeg.

CasaPoubelle hergebruikt interieur

Verschilmakers Luminus


Ga naar www.luminus.be