De verschilmakers #28: Ray & Jules

Drinken we binnenkort allemaal zongeroosterde koffie? Als het van Ray & Jules afhangt wel. Met hun koffiebrander op zonne-energie roosteren ze de bonen voor het eerst sinds 1880 op een milieuvriendelijke manier. Als fervente voorstanders van hernieuwbare energie, waaronder zonnepanelen, zijn we bij Luminus heel blij je dit team van verschilmakers voor te stellen!

Wat is Ray & Jules en hoe is het allemaal begonnen? 

Oprichter Koen Bosmans: “Het is geen typisch verhaal van drie generaties liefde voor koffie, maar een pure ingenieursredenering. Ray & Jules is een zusterbedrijf van CEE, ons ingenieursbedrijf dat expert is in energieoptimalisatie. Concreet helpen wij grote industriële bedrijven om energie-intensieve processen efficiënter te laten verlopen. Denk maar aan steenbakkerijen, voedingsbedrijven, …  We mikken daar typisch op een winst in energie-efficiëntie van 10 tot 15 procent.  Waarom specifiek koffie? Omdat daar een grote CO2-besparing te winnen valt. Ook al waren we absoluut geen experts in koffie roosteren (lacht). We kregen de kans om een kleine branderij over te nemen bij een pensionering. En dan is al snel het idee gegroeid om een prototype te bouwen van een koffiebrander op zonne-energie. Sinds vorig jaar is die operationeel.”  

Luminus Ray & Jules

Waar hebben jullie de inspiratie gehaald voor de naam? 

Netwerk developer Gert Linthout: “Ray staat voor ‘straal’ en Jules is afgeleid van ‘joule’, de eenheid van energie. Dat is de technische uitleg. Maar ‘Ray & Jules’ staat ook voor een positief duo dat samen met de koffiedrinker, tas per tas, de koffiesector wil veranderen. We willen dat iedereen zich Ray & Jules voelt. Dat iedereen samen nadenkt over hoe je de wereld beter en duurzamer kunt maken. Daarom hebben al onze koffies ook een naam, om het persoonlijke karakter uit te stralen.”

Het branden van koffiebonen is al een eeuwenoud proces. Hoe gaat dat normaal in zijn werk? 

Roaster Lieze Bergé: “Normaal gezien worden koffiebonen in een batch roaster (als het ware een ronddraaiende warmeluchtoven) gebrand. Artisanaal moet je de bonen 12 tot 15 minuten roosteren op 200 à 230 graden Celsius. Daardoor worden de smaken en de aroma’s van de koffie gevormd. Industrieel gaat het veel sneller: 5 tot 6 minuten op 600 graden. Maar daardoor bak je de bonen onvolledig of helemaal kapot. De vrij enge en bittere smaak van de koffie die we allemaal kennen, komt van het te hard roosteren van de bonen. Zoals een steak die je tot schoenlap bakt, wat ook niet meer écht naar vlees smaakt.”  

Verschilmakers Ray & Jules

Jullie koffiebrander is anders en werkt 100 procent op zonne-energie. Wat zijn de voordelen?

Koen: “Door het slow roasting-principe gaan de koffiebonen door een aantal kamers die de warme lucht hergebruiken, waardoor de bonen kwalitatief gebrand worden, en de brander driemaal efficiënter is. De energie die we nog nodig hebben, vangen we op met zonne-energie. Doordat onze koffiebrander geen CO2 uitstoot en volledig off-grid werkt, kunnen wij koffie roosteren in een klein dorpje. Of in de brousse. Koffie wordt voor 100 procent geteeld tussen de keerkringen, waar de zon veel meer schijnt dan hier. Het zou logisch zijn om de koffie daar te roosteren en de lokale economie te ontwikkelen, waardoor we de keten opnieuw eerlijk kunnen maken. Vandaag vloeit slechts tien procent van de marktwaarde, een dikke 200 miljard dollar per jaar, terug naar de landen waar de bonen vandaan komen. Dat klopt gewoon niet.”

Smaakt jullie koffie door het tragere proces anders? 

Roaster Sarah Bergé: “De koffie-industrie heeft ervoor gezorgd dat we allemaal een en dezelfde smaak lekker vinden, de koffie van nu. De reden? Omdat ze dan goedkoop kunnen roosteren. Maar daardoor zijn we vergeten dat koffiebonen honderden verschillende smaken en aroma’s hebben. Wist je dat koffie kan smaken naar fruit, noten of kruiden? Wij roosteren op een lagere temperatuur en het proces verloopt trager, wat voor de smaak- en aromaontwikkeling zorgt. Omdat we de lucht hergebruiken, blijven de smaken en etherische oliën in de lucht hangen. Dat versterkt de smaken en aroma’s in de bonen. In het begin probeerden we de smaken van het traditionele roosterproces te evenaren, maar nu merken we dat we een unieker smaak- en aromapalet bekomen. En volgens de topbarista’s die ons begeleiden zelfs ‘lekkerder dan het traditionele, artisanale proces’. En daar zijn we trots op.” 

Verschilmakers Luminus Ray & Jules

Waarom zijn duurzame toepassingen zoals die van jullie vandaag broodnodig?

Koen: “Wereldwijd wordt er jaarlijks zo’n tien miljoen ton koffiebonen geconsumeerd. Het branden van die bonen alleen al zorgt voor een uitstoot van 15 miljoen ton CO2 per jaar. Koffie is daarom heel interessant als je de wereld een beetje mooier wilt maken, want daar valt veel te verbeteren, of te winnen.”

Maken jullie van nog andere duurzame toepassingen gebruik? 

Koen: “In de keten – van zodra de groene bonen in de haven zijn gearriveerd tot het kopje koffie bij je thuis – is 80 tot 85 procent van de CO2-uitstoot te wijten aan het roosteren. Met de zonnebrander hebben we dus al een groot deel aangepakt. Maar we zoeken ook oplossingen voor het transport en de verpakkingen. Zo proberen we zoveel mogelijk te transporteren met elektrische voertuigen en wordt de koffie geleverd in herbruikbare verpakkingen. Voor de bedrijven alvast. Voor particulieren is het nog wat zoeken, al zijn we onlangs wel al overgeschakeld op CO2-neutrale verpakkingen. Wat we met het koffiegruis kunnen doen, is ook nog een vraagstuk. Ook op dat vlak zijn we druk bezig met zoeken naar oplossingen.”

Wat is jullie grootste droom met Ray & Jules? 

Gert: “Met de koffiebrander op zonne-energie hebben we het laatste puzzelstuk opgelost om de hele koffie-industrie vrij van CO2 te maken. Nu is het nog een kwestie van de puzzel te leggen, en we mikken op 2050. Pas dan zullen we tevreden zijn. Tegen 2030 willen op z’n minst al een wereldwijde testcase hebben: de eerste kopjes koffie serveren waar niets van CO2 voor werd uitgestoten. Waarom we dan nu koffie verkopen en niet de technologie? We doen beide, maar hebben vandaag een oplossing voor een probleem dat ‘niet bestaat’, of niet erkend wordt. De koffie-industrie is heel conservatief. De consument ziet nu een kopje koffie voor zich staan, maar weet niet wat daar allemaal achter schuilt. Eerst willen we het gedrag van de consument veranderen, dan volgt de rest.”  

Waar kunnen we, als consument, een kopje van jullie koffie drinken of bonen kopen? 

Gert: “Momenteel zijn vooral kmo’s de typische afnemers. De plekken waar nog veel mensen effectief op kantoor werken en lekkere koffie waarderen. Particulieren kunnen koffie kopen via de webshop. De bedoeling is om in de nabije toekomst enkele duurzame retailers te vinden die de koffie in hun assortiment willen opnemen, maar toen kwam het coronavirus … De gesprekken zijn lopende.”

Om af te sluiten vragen we onze verschilmakers steeds hun ultieme bespaartip voor de gewone burger. Wat is die van jou?

Gert: “Naast Ray & Jules heb ik nog een tweede bedrijf samen met mijn vrouw: Mic Mac Minuscule, dat geboortelijsten samenstelt met hippe tweedehandsspullen. Dat komt voort uit het maniakale tweedehandse koopgedrag van mijn vrouw. Het zal je dus niet verbazen dat mijn ultieme tip is om niet alles nieuw te kopen. Je kunt zo’n 50 tot 75 procent besparen in je portemonnee, en nog eens 90 procent op je voetafdruk.”  

Ook interessant voor jou